احکام اسلامی از منابع چهارگانه : قرآن ( کتاب ) ، سنت ، عقل و اجماع استخراج می شود که قرآن از اساسی ترین منابع فوق است چون علاوه بر این که خود ، منبع مستقل احکام است اعتبار بعضی از منابع مزبور ، مثل سنت نیز منوط به معارض نبودن با قرآن می باشد .
بعد از دقت در آیات مربوط به بلوغ نتایجی بدست می آید که :
1)وقتی که در واژه هایی که بیانگر بلوغ انسان است دقت کنیم درمی یابیم که بلوغ و رسیدن کودک به مرحله تکلیف ، یک امر طبیعی ، تکوینی و جنسی است که در فرهنگ قرآن از آن با تعابیری همچون بلوغ حلم ، بلوغ نکاح ، بلوغ اشد توصیف شده است . مثلاً آیه در مورد اینکه یتیمان را تا سر حد بلوغ نکاح آزمایش کنید پس اگر آنان رشد یافته دیدید اموال آنان را در اختیارشان قرار دهید .
2)ملاک و معیار اصلی عبور از دوره کودکی و رسیدن به دوره بزرگسالی (دوره مردانگی و زنانگی ) ، احتلام و قدرت و توانایی جنس و عمل زناشویی و تحقق بلوغ اشد ( یعنی توانایی جنسی و فکری ) است لذا نمی توان برای بلوغ ، سن خاصی را معین کرد چرا که رسیدن به مراحل حم ، نکاح و اشد ، از امور تکوینی به حساب می آید و تشخیص مسائل و امور تکوینی و طبیعی ، عرف است نه شرع .
3)سن بلوغ و تکلیف و به دنبال آن ، سن مسئولیت کیفری از دیدگاه قرآن ، رسیدن پس به حد احتلام و دختر به حد حیض است .
در تحقق مسئولیت کیفری ، علاوه بر بلوغ جنسی ، نیاز به بلوغ فکری ( رشد ) نیز هست و بدینسان ، در تحقق مسئولیت کیفری دو شرط لازم است رسیدن به حد بلوغ و رسیدن به رشد و بلوغ فکری در غیر این صورت شخص مسئولیت کیفری ندارد .
سن از نظر قرآن ، در تحقق بلوغ ، نه موضوعیت دارد و نه به عنوان اماره ای از امارات ذکر شده است
پیشنهاد ویژه دانلود هزاران تحقیق و مقاله حقوقی
در تفسیر بیان اسعاده ضمن توجه به رشد عقلی و فکری به جنبه کیفری آن توجه بیشتری شده است . وی در این باره می نویسد حتی یبلغ اشده مقصود از اشد ، اشاره به توانایی تمام قوای بدنی و روحی یعنی همان بلوغ شرعی است که در پی آن تشخیص انسان و فهم خیر و شر بدنی و روحی اش ، کامل خواهد شد .
در این تعریف رشد عقلی و فکری و درک خیر و شر که جنبه کیفری نیز دارد ، با سن بلوغ مترادف بیان شده و در واقع از دیدگاه ایشان اشد مترادف با بلوغ است .
در مجموع روایاتی که سن بلوغ و احتلام را در پسران به سیزده سالگی تفسیر نموده اند این اشکال وجود دارد که با دیدگاه فقها منافات دارد زیرا بر مبنای نظر مشهود ، سن بلوغ در پسران پانزده سالگی است و این بدان جهت بوده است که مشهور فقها در تعارض ادله ، در مجموع سن پانزده سالگی را ترجیح داده اند . [1]
1-3-4- قبح عقاب بلابیان
برخی مسئولیت کیفری را مشروط به رشد جزایی می دانند ، زیرا کسی که رشد کیفری ندارد ، در واقع آگاهی لازم برای ارتکاب عمل مجرمانه نخواهد داشت و چنین اظهار نموده اند : رشد جزایی عبارت است از آن که عقل به مرتبه ای از کمال برسد که بتواند مسئولیت کیفری را تشخیص بدهد اما اگر کسی عاقل باشد ولی نتوانسته باشد به مسئولیت کیفری خود در مقابل عملی که انجام می دهد آگاهی داشته باشد ، رشد جزایی ندارد .
پس با عدم آگاهی و عدم تشخیص ، در واقع شخص علم به حکم شرعی ندارد و از دیدگاه فقهی در صورت عدم علم به حکم یا موضوع ، مسئولیت کیفری نیز منتفی می شود ، زیرا در این فرض مشمول قاعده قبح عقاب بلابیان خواهد بود و در این حال عمد و قصد که لازمه هر جرمی است منتفی می گردد . با توجه به مسأله قبح بلابیان و قاعده درد ، بعضی از فقها چنین اظهار می نمایند : سن قانونی پسر و دختر از نظر اسلام همان است که در رساله ها آمده است . منتها برای شمول قوانین جزایی نسبت به نوجوانان کم سن و سال باید حد نصاب رشد عقلی در زمینه مسائل جزایی احراز شود و اگر در مواردی ، مشکوک باشد حدود و قصاص مشمول قاعده درد می گردد .
یکی دیگر از فقها در پاسخ به این پرسش می نویسد : در اجرای حدود ، اضافه بر بلوغ سنی ، رشد عقلی و علم به حرمت هم لازم است .[1] -هاشمی ، حسین ، دختران ، سن رشد و مسئولیت کیفری ، فصل نامه شورای فرهنگی اجتماعی شماره 23 ، ص 262
پیشنهاد ویژه دانلود هزاران تحقیق و مقاله حقوقی
در مورد حد اشد اختلاف نظر وجود دارد . ربیعه ، زید بن اسلم ، مالک و 000 حد اشد را رسیدن به سن احتلام دانسته اند و سدی این حد را سی سالگی می داند و جمعی هم براین عقیده اند که سن هجده سالگی حد اشد می باشد زیرا هجده سالگی سنی است که غالباً انسان به بلوغ و کمال عقلی می رسد .
فیض کاشانی هم اشد را به سن احتلام و کمال عقل تفسیر نموده و سپس روایتی را نقل می نماید که براساس آن سن اشد رسیدن به حد احتلام و رشد تعیین گردیده است بنابراین مقصود از اشد همان سن رشد است . [1]
[1] - هاشمی ، حسین ، دختران ، سن رشد و مسئولیت کیفری ، فصل نامه شورای فرهنگی اجتماعی
شماره 23 ، ص 260-261
پیشنهاد ویژه دانلود هزاران تحقیق و مقاله حقوقی
ارزیابی آیات رشد
1-3-1- تفسیر اشد به 18 سالگی
واژة اشد درموارد متعددی از آیات قرآن به کار رفته است از جمله دو آیه از ایات شریفه قرآن در مورد یتیم می فرماید : « لا تقربوا مال الیتیم الا بالتی هی احسن حتی یبلغ اشده .
در برخی دیگر از آیات ، این واژه در باره اشخاص معینی هم چون حضرت یوسف و حضرت موسی استعمال شده است :
« سما بلغ اشده آتیناه حکماً و علماً ، حتی اذا بلغ اشده و بلغ اربعین سند قال دب اوزغنی 000 »
در خصوص تفسیر این واژه دیدگاههای گوناگونی در نزد مفسرین مطرح است .
بسیاری از آنان ضمن تعریف اشد به توانایی و رشد جسمی و عقلی آن را به سن معین تفسیر نموده اند .
شیخ طوسی درباره معنای این واژه بیان می کند : بلغ اشده همان کامل شدن توانایی است و برخی گفته اند که ا ین زمان از سن هجده تا شصت سالگی است و ابن عباس شروع این زمان را از بیست سالگی دانسته و مجاهد هم از سن سی و سه سالگی می داند
در روایتی از امام صادق (ع) در تفسیر نورالثقلین ، اشد به سن هجده سالگی تفسیر شده است . علامه طباطبایی در مورد تفسیر این آیه اظهار می دارد بلوغ اشد آنگاه محقق می شود که انسان به سنی برسد که قوای بدنی وی استحکام یابد و با از بین رفتن آثار کودکی ، ارکان بدن او توانایی پیدا کند و این زمان از سن هجده سالگی شروع شده و تا سن پیری ادامه می یابد که در این زمان عقل انسان به کمال رسیده و رشد او کامل می گردد .
در تفسیر دیگری اشد به سن هجده سال تفسیر شده است . هم چنین فیض کاشانی سن اشد را به هجده سالگی تفسیر نموده اند .
در برخی دیگر از روایات سن بیست و هشت سالگی به عنوان سن کمال عقل عنوان شده است که البته این به معنای تعیین سن شروع عقل و رشد فکری نیست ، بلکه به معنای نهایت و اوج کمال عقل است که تفسیرات مختلفی راجع به رشد یا اشد در این بحث وجود دارد . [1]
[1] هاشمی ، حسین ، دختران ، سن رشد و مسئولیت کیفری ، فصل نامه شورای فرهنگی اجتماعی
شماره 23 ، ص 260-261
پیشنهاد ویژه دانلود هزاران تحقیق و مقاله حقوقی
بلوغ و رشد از دیدگاه روانشناسی
از دیدگاه روانشناسی رشد و بلوغ ، هم چنین واقعیت و تجربه خارجی ، میان سن بلوغ جنسی ، شرعی و رشد فکری اطفال لزوماً رابطه ای متناسب و هماهنگی وجود ندارد بدین معنی که بسیاری از نوجوانان به ویژه دخترانی که تازه به سن بلوغ جسمی و شرعی رسیده اند از رشد عقلی و فکری لازم در مسائل کیفری برخوردار نیستند .
درمقابل برخی چنین استدلال نموده اند که نوجوانان قرن حاضر به دلیل عدم استقلال ، عدم پذیرش مسئولیت و عدم تعهد کاری نسبت به همسالان خود در قرن گذشته ، منزوی تر بوده و کمتر می توانند
پیشنهاد ویژه دانلود هزاران تحقیق و مقاله حقوقی